Penselen: gebruik en onderhoud

Voor elke vorm van schilderen worden er verschillende soorten penselen aangeraden. Voor het aanbrengen van olieverf, aquarelverf, gouache of acryl zit dus een groot verschil. Het verschil tussen een penseel en een kwast is dat voor een penseel zacht en soepel haar, bijvoorbeeld marterhaar, wordt gebruikt. Kwasten worden meestal gemaakt van varkenshaar. Kwasten zijn daardoor stugger, en bij gebruik van kwasten blijft de verfstreek beter zichtbaar.

PENSELEN

1. Algemene informatie penselen
2. Het reinigen van penselen
3. Vormen en materialen

Algemene informatie penselen
De stelen van penselen voor olieverfschilderijen zijn lang, om te aquarelleren gebruikt men penselen met een korte steel. Terwijl een olieverfschilder vaak aan vele penselen behoefte heeft, heeft een aquarellist meestal genoeg aan één dik, puntig penseel.

De olieverfschilder heeft vaak meerdere penselen in de hand, elk voor een iets verschillende kleur. Handig is bijvoorbeeld aparte penselen te gebruiken voor licht/donker, of voor warme en koude kleuren. Het voordeel van meerdere penselen is dat deze niet telkens schoongemaakt hoeven te worden, hetgeen vrij omslachtig is bij gebruik van terpentine. Een aquarellist maakt het penseel in een enkele beweging in ruim schoon water schoon.

Voor acrylverf is dit weer anders. Omdat opgedroogde acrylverf niet meer verwijderd kan worden, zal een acrylschilder de penselen snel in water hangen.

Maak in elk geval aan het eind van een schildersessie de gebruikte penselen goed schoon. Voor olieverf het penseel eerst goed afvegen en daarna uitspoelen in terpentine en uitknijpen. Daarna worden de penselen met handzeep of kernzeep en warm water schoongemaakt, totdat alle resten pigment zijn verdwenen. Draai rondjes in de holte van de hand, die gevuld is met zeep. Bij gebruik van giftige pigmenten, zoals cadmiumkleuren, kan contact met de huid echter beter vermeden worden. Strijk na het schoonmaken de haren in het oorspronkelijke model en laat het penseel op zijn kop drogen. Als een penseel met de haren naar beneden staat, gaan de haren uit elkaar staan en kun je er niet goed meer mee schilderen. Er bestaan echter wel constructies om een penseel vrij te laten hangen. De penselen worden ook het best op hun kop, in een jampotje bijvoorbeeld, bewaard.

Bijzonder ongunstig is het om penselen op hun haren in water of terpentine te laten staan. De haren gaan daardoor uit elkaar wijken en het penseel is dan niet meer goed bruikbaar. Beter is het om het penseel uit te spoelen en daarna nat neer te leggen.

Bron: Wikipedia.org

 

Het reinigen van penselen
AQUARELPENSELEN
Bij aquarelverf is het heel eenvoudig: gewoon je penselen onder de kraan uitspoelen. Nog even nawassen met zeep (vloeibare handzeep is prima hiervoor) en daarna nog eens naspoelen met water. Breng het haar in vorm en laat de penselen horizontaal drogen. Dat is beter dan rechtop in een vaasje. Zet je de penselen rechtop, dan kan het water teruglopen in de metalen bus die het haar vasthoudt. De houten steel kan hierdoor opzwellen en de bus kan los gaan zitten.

ACRYLPENSELEN
Deze behandel je ongeveer hetzelfde als aquarelpenselen. Er is wel één groot verschil: je kunt aquarelpenselen gerust een paar uur laten liggen, dan kun je de verf er altijd nog gemakkelijk uitspoelen. Laat je acrylpenselen een paar uur liggen, heb je een probleem. De acrylverf is dan zo ver uitgehard dat ze niet meer oplost in water.

OLIEVERFPENSELEN
Penselen die gebruikt zijn met traditionele olieverf kun je niet met water schoonmaken. Je maakt ze schoon met een oplosmiddel. Gebruikelijk is terpentine, maar je kunt ook terpentijn gebruiken. Terpentijn is een destillaat uit hars van pijnbomen. Het is brandbaar, behoorlijk giftig en een stuk duurder dan terpentine. Ook is er een milieuvriendelijkere manier om je penselen te reinigen, namelijk het 4art penseelreiniger. (Lees hier meer over dit middel) Deze wordt gemaakt van gerecycleerde oliën. Onbrandbaar, niet giftig en geschikt voor het reinigen van alle verfsoorten. Een bijzondere olieverf is de water verdunbare olieverf, zoals Cobra of Artisan. De naam zegt het al: deze verf kun je met water uit de penselen spoelen, nawassen met zeep en uitspoelen. Traditionele olieverf en de water verdunbare hebben een zeer lange droogtijd. Je kunt de penselen gerust een paar uur laten liggen voordat je ze schoonmaakt.

Bron: 4art.nl (Rob Wijnands - Victor 4art Heerlen)

Vormen en materialen
Er zijn redelijk wat verschillen tussen penselen. We kunnen ons dus goed voorstellen dat het lastig is om te kiezen welk penseel er bij jouw manier van werken past, en welke voorkeuren je precies hebt. We proberen hieronder een klein beetje toe te lichten wat voor verschillende materialen en vormen penselen hebben. Het is natuurlijk altijd handig om bij ons in de winkel langs te komen om de verschillende penselen en kwasten wat beter te bekijken!

Er wordt nu al een langere tijd penselen geproduceerd van kunstvezels (Synthetisch). Deze zijn duurzamer dan de traditionele penselen van natuurlijke haren. Ook zijn deze penselen van wat voordeliger in aanschaf. Synthetische penselen zijn vaak voordeliger in aanschaf, en gaan, indien je het de penselen goed onderhoudt, vaak wat langer mee dan penselen met natuurlijke haren. Marterhaar en eekhoornhaar zijn de zachtste haarsoorten die gebruikt worden voor het maken van een penseel, de haren hiervan worden uit de staarten van de dieren gehaald. Dit zijn zachtere natuurlijke haarsoorten waarmee je makkelijk kunt werken als er al onderliggende, natte verflagen zijn aangebracht op je werk. De zachtste en duurste versie die er gemaakt wordt is Kolinsky-haar, deze penseelharen zijn afkomstig van de staart van de Mustela Sibirica, een martersoort uit Siberië.
Andere natuurlijke haarssoorten die gebruikt worden in penselen zijn dassenhaar, varkenshaar, runderhaar en kamelenhaar.

Penselen zijn er in meerdere vormen, zoals:

1. Rond en overal even dik. Met dit penseel kan je gelijkmatige lijnen trekken.
2. Rond, dik van onderen en eindigend in een punt. Met dit penseel kan je variëren in de dikte van je lijnen
3. Plat en recht, met lange of korte haren
4. Plat en afgerond, eindigend in een punt (kattentong genoemd).
5. Plat en afgeschuind
6. In de vorm van een waaier, bedoeld om te "dassen", de verf heel zacht uit te vegen. Daarmee kan je heel zachte kleurovergangen bereiken.
7. Lang en dun, "slepers" genoemd. Deze penselen zijn geschikt om lange, vloeiende, lijnen te schilderen.

Bron: Wikipedia.org